حکمت های امام علی (علیه السّلام)

حکمت 11

روش برخورد با دشمن

(سیاسی، اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود:اگر بر دشمنت دست یافتی، بخشیدن او را شکرانه ی پیروزی قرار ده.

حکمت 12

آیین دوست یابی

(اخلاقی، اجتماعی، تربیتی)

درود خدا بر او، فرمود:ناتوان ترین مردم کسی است که در دوست یابی ناتوان است، و از او ناتوان تر آن که دوستان خود را از دست بدهد.

حکمت 13

روش استفاده ی از نعمت ها

(اخلاقی، اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود:چون نشانه های نعمت پروردگار اشکار شد، با ناسپاسی نعمت ها را از خود دور نسازید.

حکمت 14

روش برخورد با خویشاوندان

(اخلاقی، اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود: کسی را که نزدیکانش واگذارند، بیگانه او را پذیرا می گردد.

حکمت 15

روش برخورد با فریب خورده گان

(اخلاقی، اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود:هر فریب خورده ای را نمی شود سرزنش کرد.(1)

(1): به هنگام حرکت امام(علیه السّلام) جهت سرکوب شورشیان بصره، سعد وقّاص و محمّد بن مسلمه، و اسامة بن زید و عبدالله بن عمر آماده حرکت نشدند. امام از آنها پرسید چرا آماده ی جهاد نمی شوید؟ گفتند از اینکه مسلمانی را بکشیم ناراحتیم! امام فرمود: بر بیعت من وفا دارید؟ گفتند آری، امام فرمود به خانه های تان بروید. آن گاه حکمت 15 را زمزمه کرد.

حکمت 16

شناخت جایگاه جبر و اختیار

(اعتقادی، معنوی)

درود خدا بر او، فرمود: کارها چنان در سیطره ی تقدیر است که چاره اندیشی به مرگ می انجامد.(1)

(1): نقد مکتب وُلونتاریسم Voluntarism (مکتب اصالت اراده و اختیار) که هر گونه جبری را نفی می کند، زیرا در اسلام انسان با کمک خدا عمل می کند.

حکمت 17

ضرورت رنگ کردن موها

(بهداشتی، تجمل و زیبایی)

درود خدا بر او، فرمود: از امام پرسیدند که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: موها را رنگ کنید، و خود را شبیه یهود نسازید یعنی چه؟ فرمود: پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلّم) این سخن را در روزگاری فرمود که پیروان اسلام اندک بودند، اما امروز که اسلام گسترش یافته، و نظام اسلامی استوار شده، هر کس آنچه را دوست دارد انجام دهد.

حکمت 18

ره آورد شوم فرار از جنگ

(سیاسی، اخلاقی نظامی)

درود خدا بر او، فرمود: درباره ی آنان که از جنگ کناره گرفتند حق را خوار کرده، باطل را نیز یاری نکردند.(1)

(1): حارث ابن حوط هم مخالف جنگ جمل بود و به امام گفت من هم مانند سعد وقّاص و عبدالله عمر شرکت نمی کنم.

حکمت 19

ره آورد شوم هواپرستی

(اخلاقی، اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود: آن کس که در پی آروزی خویش تازد، مرگ او را از پای در آورد.

حکمت 20

روش برخورد با جوانمردان

(اخلاقی، اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود: از لغزش جوانمردان در گذرید، زیرا جوانمردی نمی لغزد جز آن که دست خدا او را بلند مرتبه می سازد.

حکمت 21

ارزش ها و ضد ارزش ها

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: ترس با نا امیدی، و شرم با محوریت همراه است، و فرصت ها چون ابرها می گذرند، پس فرصت های نیک را غنیمت شمارید.

حکمت 22

روش گرفتن حق

(اخلاقی، سیاسی)

درود خدا بر او، فرمود: ما را حقی است اگر به ما داده شود، وگرنه بر پشت شتران سوار شویم و برای گرفتن آن برانیم هر چند شب رَوی به طول انجامد.(1)

(1): این کلمات را امام (علیه السّلام) در روز شورا مطرح فرمود، که مردم داشتند با عثمان بیعت می کردند.

حکمت 23

ضرورت عمل گرایی

(اخلاقی، اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود: کسی که کردارش او را به جایی نرساند، افتخارات خاندانش او را به جایی نخواهد رسانید.

حکمت 24

روش یاری کردن مردم

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: از کفّاره ی گناهان بزرگ، به فریاد مردم رسیدن، و آرام کردن مصیبت دیدگان است.

حکمت 25

ترس از خدا در فزونی نعمت ها

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: ای فرزند آدم! زمانی که خدا را می بینی که انواع نعمت ها را به تو می رساند تو در حالی که معصیت کاری، بترس.

حکمت 26

رفتار شناسی(و نقش روحیّات در تن آدمی)

(علمی، اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: کسی چیزی را در دل پنهان نکرد جز آن که در لغزش های زبان و رنگ رخسارش، آشکار خواهد گشت.(1)

(1): اشاره به علم: پسی کوفیسیکس Psychophysics (رابطه ی تن با روان) و پسیکوسوماتیکس Psychosomatics که از دو واژه ی Psycho یعنی روان و روح و Soma به معنی بدن گرفته شده است، یعنی اشتراک روح و بدن و اشاره به علم: بی هیوریسم Behaviorusm (رفتار شناسی)

حکمت 27

روش درمان دردها

(بهداشتی، درمانی)

درود خدا بر او، فرمود: با درد خود بساز، چندان که با تو سازگار است.

حکمت 28

برترین پارسایی

(اخلاقی، معنوی)

درود خدا بر او، فرمود: برترین زهد، پنهان داشتن زهد است!

حکمت 29

ضرورت یاد مرگ

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود:هنگامی که تو زندگی را پشت سر می گذاری مرگ به تو روی می آورد، پس دیدار با مرگ چه زود خواهد بود.

حکمت 30

پرهیز از غفلت زدگی

(اخلاقی، اعتقادی)

درود خدا بر او، فرمود:هشدار! هشدار! به خدا سوگند، چنان پرده پوشی کرده که پنداری تو را بخشیده است!

حکمت 31

(اخلاقی سیاسی)

درود خدا بر او، فرمود: 0 از ایمان پرسیدند، جواب داد)

1- شناخت پایه های ایمان:

ایمان بر چهار پایه استوار است: صبر، یقین، عدل و جهاد. صبر نیز بر چهار پایه قرار دارد. شوق، هراس، زهد و انتظار. آن کس که اشتیاق بهشت دارد، شهوت هایش کاستی گیرد، و آن کس که از آتش جهنّم می ترسد، از حرام دوری می گزیند، و آن کس که در دنیا زهد می ورزد، مصیبت ها را ساده پندارد، و آن کس که مرگ را انتظار می کشد در نیکی ها شتاب می کند. یقین نیز بر چهار پایه استوار است: بینش زیرکانه، دریافت حکیمانه ی واقعیّت ها، پند گرفتن از حوادث روزگار، و پیمودن راه درست پیشینیان. پس آن کس که هوشمندانه به واقعیت ها نگریست، حکمت را آشکارا بیند، و آن که حکمت را آشکارا دید، عبرت آموزی را شناسد، و آن که عبرت آموزی شناخت گویا چنان است که با گذشتگان می زیسته است. و عدل نیز بر چهار پایه برقرار است: فکری ژرف اندیش، دانشی عمیق و به حقیقت رسیده، نیکو داوری کردن و استوار بودن در شکیبایی. پس کسی که درست اندیشید به ژرفای دانش رسید و آن کس  که به حقیقت دانش رسید، از چشمه ی زلال شریعت نوشید، و کسی که شکیبا شد در کارش زیاده روی نکرده با نیکنامی در میان مردم زندگی خواهد کرد. و جهاد نیز بر چهار پایه استوار است: امر به معروف، نهی از منکر، راستگویی در هر حال، و دشمنی با فاسقان. پس هر کس به معروف امر کرد، پشتوانه نیرومند مومنان است، و آن کس که از زشتی ها نهی کرد، بینی منافقان را به خاک مالید، و آن کس که در میدان نبرد صادقانه پایداری کند حق را که بر گردن او بوده ادا کرده است، و کسی که با فاسقان دشمنی کند و برای خدا خشم گیرد، خدا هم برای او خشم آورد، و روز قیامت او را خشنود سازد.

2- شناخت اقسام کفر و تردید

و کفر بر چهار ستون پایدار پایدار است: کنجکاوی دروغین،(1) ستیزه جویی و جَدَل، انحراف از حق، و دشمنی کردن. پس آن کس که دنبال توهّم و کنجکاوی دروغین رفت به حق نرسید.(2) و آن کس به ستیزه جویی و نزاع پرداخت از دیدن حق نابینا شد، و آن کس که از راه حق منحرف گردید، نیکویی را زشت، و زشتی را نیکویی پنداشت و سرمست گمراهی ها گشت، و آن کس که دشمنی ورزید پیمودن راه حق بر او دشوار و کارش سخت، و نجات او از مشکلات دشوار است. و شک چهار بخش دارد: جدال در گفتار، ترسیدن، دو دل بودن، و تسلیم حوادث روزگار شدن. پس آن کس که جدال و نزاع را عادت خود قرار داد از تاریکی شبهات بیرون نخواهد آمد، و آن کس که از هر چیزی ترسید همواره در حال عقب نشینی است، و آن کس که در تردید و دو دلی باشد زیر پای شیطان کوبیده خواهد شد، و آن کس که تسلیم حوادث گردد و به تباهی دنیا و آخرت گردن نهد، و هر دو جهان را از کف خواهد داد. (سخن امام طولانی است چون در این فصل، حکمت های کوتاه را جمع آوری می کنم از آوردن دنباله سخن خودداری کردم)

(1): عَمق و عُمق، در بیابان بی آب و علف، پیشروی کردن و سرگردان شدن و به هلاکت رسیدن است. کسی که با توهّم پیش رود نیز دچار همین سرنوشت خواهد بود.

(2): نقد تفکّر: ایده آلیسم Iidealism (خیال پرستی، ذهن گرایی) در برابر رئالیسم Realism (واقع گرایی)

حکت 32

ارزش والایی انجام دهنده ی کار خیر

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: نیکوکار، از کار نیک بهتر و بدکار از کار بد بدتر است.

حکمت33

اعتدال در بخشش و حسابرسی

(اخلاقی اجتماعی، اقتصادی)

درود خدا بر او، فرمود: بخشنده باش اما زیاده روی نکن، در زندگی حسابگر باش اما سخت گیر مباش.

حکمت 34

راه بی نیازی

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود:بهترین بی نیازی، ترک آرزوهاست.

حکمت 35

ضرورت موقعیّت شناسی

(اخلاقی اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود:کسی در انجام کاری که مردم خوش ندارند، شتاب کند، درباره ی او چیزی خواهند گفت که از آن اطّلاعی ندارند.

حکمت 36

آرزوهای طولانی و بزهکاری

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: کسی که آرزوهایش طولانی است کردارش نیز ناپسند است.

حکمت 37

ضرورت ترک آداب جاهلی

(اخلاقی، سیاسی، تربیتی)

درود خدا بر او، فرمود: ( در سر راه صفّین دهقانان شهر انبار(1) تا امام را دیدند پیاده شده، و پیشاپیش آن حضرت می دویدند. فرمود چرا چنین می کنید؟ گفتند عادتی است که پادشاهان خود را احترام می کردیم، فرمود) به خدا سوگند که امیران شما از این کار سودی نبردند، و شما در دنیا با آن خود را به زحمت می افکنید، و در آخرت دچار رنج و زحمت می گردید، و چه زیانبار است رنجی که عذاب در پی آن باشد، و چه سودمند است آسایشی که با آن، امان از آتش جهنّم باشد.

(1): شهر انبار یکی از شهرهای شام، در شصت کیلومتری بغداد قرار داشت که در سال دوازدهم هجری به دست مسلمانان افتاد.

حکمت 38

ارزش ها و آداب معاشرت با مردم

(اخلاقی، اجتماعی، تربیتی)

به فرزندش امام حسن(علیه السّلام) فرمود:

پسرم! چهار چیز از من یادگیر ( در خوبی ها)، و چهار چیز به خاصر بسپار (هشدارها) ، که تا به آنها عمل می کنی زیان نبینی:

الف- خوبی ها

1- همانا ارزشمندترین بی نیازی عقل است.

2- و بزرگ ترین فقر بی خردی است.

3- و ترسناک ترین تنهایی خودپسندی است.

4- و گرامی ترین ارزش خانوادگی، اخلاق نیکوست.

ب- هشدارها

1- پسرم! از دوستی با احمق بپرهیز، چرا که می خواهد به تو نفعی رساند اما دچار زیانت می کند.

2- از دوستی با بخیل بپرهیز، زیرا آنچه را که سخت به آن نیاز داری از تو دریغ می دارد.

3- و از دوستی با بدکار بپرهیز، که با اندک بهایی تو را می فروشد.

4- و از دوستی با دروغگو بپرهیز، که او به سراب ماند: دور را به تو نزدیک، و نزدیک را دور می نمایاند.

حکت 39

جایگاه واجبات و مستحبّات

(عبادی، معنوی)

درود خدا بر او، فرمود:عمل مستحب(1) انسان را به خدا نزدیک نمی گرداند، اگر به واجب زیان رساند.

(1):نافله: یعنی مستحب، و فریضه یعنی واجب.

حکمت 40

راه شناخت عاقل و احمق

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: زبان عاقل در پشت قلب اوست، و قلب احمق در پشت زبانش قرار دارد.(1)

( این سخنان ارزشمند و شگفتی آور است، که عاقل زبانش را بدون مشورت و فکر و سنجش رها نمی سازد، اما احمق هرچه بر زبانش آید می گوید بدون فکر و دقت، پس زبان عاقل از قلب او و قلب احمق از زبان او فرمان می گیرد.)

(1): به قول سعدی: اول اندیشه وانگهی گفتار

(حکمت 40 به گونه ای دیگر نیز نقل شده)

حکمت 41

راه شناخت عاقل و احمق

(اخلاقی)

قلب احمق در دهان او، و زبان عاقل در قلب او قرار دارد.

حکمت 42

بیماری و پاک شدن گناهان

(اخلاقی، معنوی)

و به یکی از یارانش که بیمار بود فرمود: خدا آنچه را که از آن شکایت داری « بیماری» موجب کاستن گناهانت قرار داد، در بیماری پاداشی نیست اما گناهان را از بین می برد، و آنها را چونان برگ پاییزی می ریزد، و همانا پاداش در گفتار به زبان، و کردار با دست ها و قدم هاست، و خدای سبحان به خاطر نیّت راست، و درون پاک، هرکس از بندگانش را که بخواهد وارد بهشت خواهد کرد.

می گویم: ( راست گفت امام علی(علیه السّلام) « درود خدا بر او باد» که بیماری پاداشی ندارد، بیماری از چیزهایی است که استحقاق عَوَض دارد، و عَوَض در برابر رفتار خداوند بزرگ است نسبت به بنده ی خود، در ناملایمات زندگی و بیماری ها و همانند آنها، اما اجر و پاداش در برابر کاری است که بنده انجام می دهد. پس بین این دو تفاوت است که امام(علیه السّلام) آن را با علم نافذ و رأی رسای خود، بیان فرمود.)

حکمت 43

الگوهای انسانی ( فضائل اخلاقی یکی از یاران)

(تاریخی، تربیتی)

در یاد یکی از یاران، « خبّاب بن أرت» فرمود: خدا خبّاب بن أرت(1) را رحمت کند، با رغبت مشلمان شد. و از روی فرمانبرداری هجرت کرد، و با قناعت زندگی گذراند، و از خدا راضی بود، و مجاهد زندگی کرد.

حکمت 44

ارزش آخرت گرایی

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: خوشا به حال کسی که به یاد معاد باشد، برای حسابرسی قیامت کار کند، با قناعت زندگی کند، و از خدا راضی باشد.

حکمت 45

راه شناخت مومن و منافق

(اخلاقی، انسان شناسی، سیاسی)

درود خدا بر او، فرمود: اگر با شمشیرم بر بینی مومن بزنم که دشمن من شود، با من دشمنی نخواهد کرد، و اگر تمام دنیا را به منافق ببخشم تا مرا دوست بدارد، دوست من نخواهد شد، و این بدان جهت است که قضای الهی جاری شد، و بر زبان پیامبر اُمّی(صلی الله علیه و آله و سلّم) گذشت که فرمود: « ای علی! مومن تو را دشمن نگیرد، و منافق تو را دوست نخواهد داشت.»

حکمت 46

ارش پشیمانی و زشتی غرورزدگی

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: گناهی که تو را پشیمان کند بهتر از کار نیکی است که تو را به خود پسندی وا دارد.

حکمت 47

شناخت ارزش ها

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود:ارزش مرد به اندازه ی همّت اوست، و راستگویی او به میزان جوانمردی اش، و شجاعت او به قدر ننگی است که احساس می کند، و پاکدامنی او به اندازه ی غیرت اوست.

حکمت 48

رازداری و پیروزی

(اخلاقی، سیاسی)

درود خدا بر او، فرمود:پیروزی در دوراندیشی، و دوراندیشی در به کارگیری صحیح اندیشه، و اندیشه صحیح به رازداری است.

حکمت 49

شناخت بزرگوار و پَست فطرت

(اخلاقی، احتماعی)

درود خدا بر او، فرمود: از یورش بزرگوار به هنگام گرسنگی، و از تهاجم انسان پَست به هنگام سیری، بپرهیز.

حکمت 50

را جذب دلها

(اخلاقی، اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود:دل های مردم گریزان است، به کسی روی آورند که خوشرویی کند.

حکمت 51

قدرت و عیب پوشی

(اخلاقی، سیاسی)

درود خدا بر او، فرمود: عیب تو تا آن گاه که روزگار با تو هماهنگ باشد، پنهان است.

حکمت 52

روش برخورد با شکست خوردگان

(اخلاقی، سیاسی)

درود خدا بر او، فرمود: سزاوارترین مردم به عفو کردن، تواناترینشان به هنگام کیفر دادن است.

حکمت 53

شناخت جایگاه سخاوت و ایثارگری

(اخلاقی، اقتصادی، اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود:سخاوت آن است که تو آغاز کنی، زیرا آنچه با درخواست داده می شود یا از روی شرم و یا از بیم شنیدن سخن ناپسند است.

حکمت 54

ارزش های اخلاقی

(اخلاقی، اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود:هیچ ثروتی چون عقل، و هیچ فقری چون نادانی نیست. هیچ ارثی چون ادب(1) و هیچ پشتیبانی چون مشورت نیست.

(1): اشاره به علم: پداگوژی Pedagogy (علم تربیت)

حکمت 55

اقسام بردباری

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود:شکیبایی دو گونه است: شکیبایی بر آنچه خوش نمی داری و شکیبایی در آنچه دوست می داری.

حکمت 56

تهی دستی و تنهایی

(اخلاقی، اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود: ثروتمندی در غربت، چون در وطن بودن، و تهیدستی در وطن، غربت است.

حکمت 57

ارزش قناعت و خودکفایی

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود:قناعت، ثروتی است پایان ناپذیر. ( این سخن از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلّم) نیز نقل شده است)

حکمت 58

توانگری و شهوت ها

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود:ثروت، ریشه ی شهوت هاست.

حکمت 59

ارزش تذکّر دادن اشتباهات

( اخلاقی اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود:آن که تو را هشدار داد، چون کسی است که مژده داد.

حکمت 60

ضرورت کنترل زبان

(اخلاقی، تربیتی)

درود خدا بر او، فرمود: زبان تربیت نشده، درنده ای است که اگر رهایش کنی می گزد!

حکمت 61

شیرینی آزار زنان

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: نیش زن شیرین است.

حکمت 62

روش پاسخ دادن به ستایش ها و نیکی ها

(اخلاقی اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود:چون تو را ستودند، بهتر از آنان ستایش کن، و چون به تو احسان کردند، بیشتر از آن ببخش. به هر حال پاداشِ بیشتر از آنِ آغاز کننده است.

حکمت 63

ارزش شفاعت

(اخلاقی اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود:شفاعت کننده چونان بال و پر درخواست کننده است.

حکمت 64

غفلت دنیا پرستان

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود:اهل دنیا سوارانی در خواب مانده اند که آنان را می رانند.

حکمت 65

ترک دوستان و تنهایی

(اخلاقی، اجتماعی، تربیتی)

درود خدا بر او، فرمود: از دست دادن دوستان غربت است.

حکمت 66

روش خواستن

(اخلاقی اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود: از دست دادن حاجت بهتر از درخواست کردن از نااهل است.

حکمت 67

ارزش ایثار اقتصادی

(اخلاقی، اقتصادی)

درود خدا بر او، فرمود: از بخشش اندک شرم مدار که محروم کردن، از آن کمتر است.

حکمت 68

ره آورد عفّت و شکرگزاری

(اخلاقی، اجتماعی)

درود خدا بر او، فرمود: عفّت ورزیدن زینت فقر، و شکرگزاری زینت بی نیازی است.

حکمت 69

حفظ روح امیدواری

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود:اگر به آنچه که می خواستی نرسیدی، از آنچه هستی نگران مباش.

حکمت 70

روانشناسی جاهل

(اخلاقی، علمی)

درود خدا بر او، فرمود:نادان را یا تندرو یا کندرو می بینی.

حکمت 71

نشانه کمال عقل

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود:چون عقل کامل گردد، سخن اندک شود.

حکمت 72

رابطه ی دنیا و انسان

(اخلاقی، علمی)

درود خدا بر او، فرمود:دنیا بدن ها را فرسوده، و آرزوها را تازه می کند، مرگ را نزدیک و خواسته ها را دور و دراز می سازد، کسی که به آن دست یافت خسته می شود، و آن که به دنیا نرسید رنج می برد.

حکمت 73

ضرورت خودسازی رهبران و مدیران

(اخلاقی، تربیتی، مدیریتی)

درود خدا بر او، فرمود:کسی که خود را رهبر مردم قرار داد، باید پیش از آن که به تعلیم دیگران پردازد، خود را بسازد، و پیش از آن که به گفتار تربیت کند، با کردار تعلیم دهد، زیرا آن کس که خود را تعلیم دهد و ادب کند سزاوارتر به تعظیم است از آن که دیگری را تعلیم دهد و ادب بیاموزد.

حکمت 74

ضرورت یاد مرگ

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: انسان با نفَسی که می کشد، قدمی به سوی مرگ می رود.

حکمت 75

توجه به فناپذیری دنیا

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود:هر چیز که شمردنی است پایان می پذیرد، و هر چه را که انتظار می کشیدی، خواهد رسید.

حکمت 76

روش تحلیل رویداد ها(روش تجربی)

(اخلاقی، علمی، سیاسی)

درود خدا بر او، فرمود:حوادث اگر همانند یکدیگر بودند، آخرین را با آغازین مقایسه و ارزیابی می کنند.(1)

(1): سالی که نکوست     از بهارش پیداست.

حکمت 77

دنیاشناسی (امام و ترک دنیای حرام)

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: (ضرار بن ضمره ی (1) ضبایی از یاران امام به شام رفت بر معاویه وارد شد. معاویه از او خواست از حالات امام بگوید، گفت علی (علیه السّلام) را در حالی دیدم که شب، پرده های خود را افکنده بود، و او در محراب ایستاده، محاسن را به دست گرفته، چون مار گزیده به خود می پیچید، و محزون می گریست و می گفت) ای دنیا!! ای دنیای حرام! از من دور شو، آیا برای من خودنمایی می کنی؟ یا شیفته ی من شده ای تا روزی در دل من جای گیری؟ هرگز مباد! غیر مرا بفریب، که مرا در تو هیچ نیازی نیست، تو را سه طلاقه کرده ام، تا بازگشتی نباشد، دوران زندگانی تو کوتاه، ارزش تو اندک، و آرزوی تو پَست است. آه از توشه ی اندک، و درازی راه، و دوری منزل، و عظمت روز قیامت!

(2): به نقل قاموس الرجال ج5، ص149 – و در مروج الذّهب ضرار بن حمزه و در شرح ابن ابی الحدید ضرار بن ضمره ی الضّابی، ثبت شد.

حکمت 78

شناخت جایگاه جبر و اختیار

(اعتقادی)

و در جواب مردی شامی فرمود: ( مرد شامی پرسید آیا رفتن ما به شام، به قضا و قدر الهی است؟ امام با کلمات طولانی پاسخ او را داد که برخی از آن را برگزیدیم.)

وای بر تو! شاید قضا لازم، و قَدَر حَتمی را گمان کرده ای؟ اگر چنین بود، پاداش و کیفر، بشارت و تهدید الهی، بیهوده بود! خداوند سبحان! بندگان خود را فرمان داد در حالی که اختیار دارند، و نهی فرمود تا بترسند، احکام آسانی را واجب کرد، و چیز دشواری را تکلیف نفرمود، و پاداش اعمال اندک را فراوان قرار داد، با نافرمانی بندگان مغلوب نخواهد شد، و با اکراه و اجبار اطاعت نمی شود، و پیامبران را به شوخی نفرستاد، و فرو فرستادن کُتُب آسمانی برای بندگان بیهوده نبود،(1) و آسمان و زمین و آنچه را در میانشان است بی هدف نیافرید.

این پندار کسانی است که کافر شدند و وای از آتشی که بر کافران است.

(1): نقد مکتب وُلونتاریسم Voluntarism (مکتب اصالت اراده و اختیار) که هرگونه جبری را نفی می کند، زیرا در اسلام انسان با کمک خدا عمل می کند.

حکمت 79

ارزش حکمت و بی لیاقتی منافق

(علمی، معنوی)

درود خدا بر او، فرمود:حکمت را هر کجا که باشد، فراگیر، گاهی حکمت در سینه منافق است و بی تابی کند تا بیرون آمده و با همدمانش در سینه ی مومن آرام گیرد.

حکمت 80

مومن و ارزش حکمت

(علمی، معنوی)

درود خدا بر او، فرمود:حکمت گمشده ی مومن است، حکمت را فراگیر هر چند از منافقان باشد.

حکمت 81

میزان ارزش انسان ها(ارزش تخصّص و تجربه)

(اخلاقی، معنوی)

درود خدا بر او، فرمود:ارزش هرکس به مقدار دانایی و تخصّص اوست.

( این از کلماتی است که قیمتی برای آن تصور نمی شود، و هیچ حکمتی هم سنگ آن نبوده و هیچ سخنی، والایی آن را ندارد)(1)

(1): جاحظ: یکی از دانشمندان اهل سنّت می گوید، اگر نداشتیم جز همین رهنمود، امت اسلامی را شافی و کافی و بی نیاز کننده بود. « البیان و التبیین، ج1،ص83»

حکمت 82

ارزش های والای انسانی

(اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: شما را به پنج چیز سفارش می کنم که اگر برای آنها شتران را پر شتاب برانید و رنج سفر را تحمل کنید سزاوار است: کسی از شما جز به پروردگار خود امیدوار نباشد، و جز از گناه خود نترسد، و اگر از یکی سوال کردند و نمی داند، شرم نکند و بگوید نمی دانم، و کسی در آموختن آنچه نمی داند شرم نکند، و بر شما باد به شکیبایی، که شکیبایی، ایمان را چون سر است بر بدن و ایمان بدون شکیبایی چونان بدن بی سر، ارزشی ندارد.

حکمت 83

روش برخورد با چاپلوسان

(اخلاقی، تربیتی)

درود خدا بر او، فرمود:(به شخصی که در ستایش امام افراط کرد، و آنچه در دل داشت نگفت)

من کمتر از آنم که بر زبان آوردی، و برتر از آنم که در دل داری.

حکمت 84

مردم پس از جنگ ها

(سیاسی، نظامی)

درود خدا بر او، فرمود: باقیماندگان شمشیر و جنگ، شماره شان با دوام تر، و فرزندانشان بیشتر است.

حکمت 85

پرهیز از ادّعاهای علمی

(علمی، اخلاقی)

درود خدا بر او، فرمود: کسی که از گفتن « نمی دانم» روی گردان است، به هلاکت و نابودی می رسد.

حکمت 86

برتری تجربه پیران از قدرتمندی جوانان

(اخلاقی، تجربی)

درود خدا بر او، فرمود:اندیشه پیر در نزد من از تلاش جوان خوشایندتر است.

(و نقل شده که تجربه ی پی

/ 2 نظر / 411 بازدید
فاطمه مرادی

بسیار عالیست از شما سپاس گزارم .من از ان بهره بردم

عالی بود ممنون[گل]